Bảo vệ người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu là trường hợp thường gặp nhất trong các vụ kiện dân sự.

 

1/Các khái niệm : -Động sản có đăng ký như: tàu, xe…. Còn lại gọi là động sản không phải đăng ký;

                              -Bất động sản đương nhiên là có đăng ký, trừ khi chưa được/chưa xin cấp GCN.

                             -Tài sản có đăng ký gồm : Động sản có đăng ký và Bất động sản. 

2/Thế nào là người thứ ba ngay tình :

          Nhận diện: phải khách quan trong GDDS: căn cứ :          (i) không biết;

                                                                                                (ii) không thể biết;

                                                                                                (iii) PL không quy định phải biết.

          -Xâm phạm quyền sở hữu (của chính chủ SH, đồng sở hữu hay đồng thừa kế) à không ngay tình

          -Xâm phạm quy trình nghiệp vụ (kiểm tra, xác minh…)                                    à không ngay tình

          -Các giao dịch có liên quan khác à Khó xác định

                   VD:   Tài sản đang cho thuê, cho mượn

                             Bên bán đang trốn tránh nghĩa vụ. 

3/Giao dịch dân sự vô hiệu : Từ Đ.122 – 132 BLDS 2015

          i)Vô hiệu do giả tạo:        - Khi che đậy 1 giao dịch khác;

                                                -Khi trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba (bao gồm cả trốn thuế) 

Các quy định của BLDS 2015: 

Điều 133. Bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu

1. Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng đối tượng của giao dịch là tài sản không phải đăng ký đã được chuyển giao cho người thứ ba ngay tình thì giao dịch được xác lập, thực hiện với người thứ ba vẫn có hiệu lực, trừ trường hợp quy định tại Điều 167 của Bộ luật này.

Điều 167. Quyền đòi lại động sản không phải đăng ký quyền sở hữu từ người chiếm hữu ngay tình

Chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản không phải đăng ký quyền sở hữu từ người chiếm hữu ngay tình trong trường hợp người chiếm hữu ngay tình có được động sản này thông qua hợp đồng không có đền bù với người không có quyền định đoạt tài sản; trường hợp hợp đồng này là hợp đồng có đền bù thì chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản nếu động sản đó bị lấy cắp, bị mất hoặc trường hợp khác bị chiếm hữu ngoài ý chí của chủ sở hữu.

2. Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng tài sản đã được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, sau đó được chuyển giao bằng một giao dịch dân sự khác cho người thứ ba ngay tình và người này căn cứ vào việc đăng ký đó mà xác lập, thực hiện giao dịch thì giao dịch đó KHÔNG BỊ VÔ HIỆU.

Trường hợp tài sản phải đăng ký mà chưa được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì giao dịch dân sự với người thứ ba BỊ VÔ HIỆU, trừ trường hợp người thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá tại tổ chức có thẩm quyền hoặc giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó chủ thể này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị huỷ, sửa.

Điều 168. Quyền đòi lại động sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc bất động sản từ người chiếm hữu ngay tình

Chủ sở hữu được đòi lại động sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc bất động sản từ người chiếm hữu ngay tình, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 133 của Bộ luật này.

 3. Chủ sở hữu không có quyền đòi lại tài sản từ người thứ ba ngay tình, nếu giao dịch dân sự với người này không bị vô hiệu theo quy định tại khoản 2 Điều này nhưng có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại. 

Loại tài sản - CSPL

Chủ sở hữu

Người thứ hai

Người thứ ba ngay tình

 

 

1. Tài sản không phải đăng ký

Đ.133 - BLDS

 

Giao dịch dân sự vô hiệu

 

Không được đòi lại tài sản

(1)

Giao dịch được xác lập, thực hiện giữa người thứ hai với người thứ ba vẫn có hiệu lực

Được đòi lại tài sản

Đ.167 BLDS

(chỉ có 2 trường hợp này là được đòi TS)

-Khi hợp đồng không có đền bù với người không có quyền định đoạt tài sản;

- Có hợp đồng có đền bù nhưng động sản đó bị lấy cắp, bị mất hoặc trường hợp khác bị chiếm hữu ngoài ý chí của chủ sở hữu.

 

 

2. Tài sản Có đăng ký

Đ.133 - BLDS

 

Giao dịch dân sự vô hiệu (*)

 

 

Tài sản đã được đăng ký (lần 1) tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền

 

Không đòi lại được

(2)

Chuyển giao bằng một giao dịch dân sự khác cho người thứ ba ngay tình (Sau khi đăng ký – lần 2) thì giao dịch này KHÔNG BỊ VÔ HIỆU

Đòi lại được (Đ.168 BLDS)

Nếu chưa đăng ký thì giao dịch này VÔ HIỆU (**)

Không đòi lại được

(3)

(chỉ có trường hợp (2) và (3) này là KHÔNG được đòi TS.

Nếu nhận tài sản thông qua bán đấu giá tại tổ chức có thẩm quyền

Giao dịch trong trường hợp này KHÔNG BỊ VÔ HIỆU

Nếu người này giao dịch tiếp với người thứ ba thì dĩ nhiên là KHÔNG VÔ HIỆU

Giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó chủ thể này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị huỷ, bị sửa

Giao dịch trong trường hợp này KHÔNG BỊ VÔ HIỆU

 

(1,2,3): Khi không đòi lại TS được thì người bị thiệt hại Có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗi phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại khi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba.

 

 

 Trường hợp Quyền SDĐ được CQNN có thẩm quyền cấp sai lần đầu 

Loại tài sản - CSPL

Chủ có quyền SDĐ thật

Người thứ hai

Người thứ ba ngay tình

 

 

2. Tài sản Có đăng ký là Bất động sản

Đ.133 - BLDS

CQ Nhà nước có thẩm quyền

Cấp GCN sai chủ thể (cho người thứ hai),

Sai đối tượng (không đúng đất),

 

 

 

 

 

Không đòi lại được

(2)

Chuyển giao bằng một giao dịch dân sự khác cho người thứ ba ngay tình (Sau khi đăng ký) thì giao dịch này KHÔNG BỊ VÔ HIỆU

Đòi lại được (Đ.168 BLDS)

Nếu chưa đăng ký thì giao dịch này VÔ HIỆU

Không đòi lại được

(3)

(chỉ có trường hợp (2) và (3) này là KHÔNG được đòi TS.

Nếu nhận tài sản thông qua bán đấu giá tại tổ chức có thẩm quyền

Giao dịch trong trường hợp này KHÔNG BỊ VÔ HIỆU

 

Nếu người này giao dịch tiếp với người thứ ba thì dĩ nhiên là KHÔNG VÔ HIỆU

Giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó chủ thể này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị huỷ, bị sửa

Giao dịch trong trường hợp này KHÔNG BỊ VÔ HIỆU

 

(2,3): Có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗi phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại khi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba.

 

 

 Nếu đất Công mà cấp sai cho người thứ hai :

TH1: Sai do thiếu trách nhiệm – hiếm có : Sẽ thu hồi và có đền bù (Án Hình sự hoặc hành chính)

TH2: Sai do móc ngoặc, sai phạm chung : Sẽ thu hồi và không có đền bù (Án Hình sự)